Eskişehir Teknik Üniversitesi bünyesinde bulunan 'Matematik Noktası', Latin harfleriyle yapılan ilk rubu tahtasıyla ziyaretçilerden büyük ilgi görüyor. Fen Fakültesi'nde konumlanan bu özel nokta, matematiği nesne ve modellerle anlatarak misafirlere keyifli bir matematik deneyimi sunmayı amaçlıyor.
Matematik Noktası, 13 yıldan fazla bir süredir 300'den fazla materyal ve objeyle ziyaretçilerini ağırlıyor. Bu müze niteliğindeki alan, tarihi kitaplar, yüzyıllar önce kullanılan objelerin tasvirleri, 'ispat masası' gibi matematiksel oyunlar ve en dikkat çekenlerden biri olan Latin harfleriyle yapılan ilk rubu tahtası ile bilimseverleri büyülüyor.
Müze hakkında bilgi veren Eskişehir Teknik Üniversitesi'nin Fen Fakültesi öğretim üyelerinden Mehmet Üreyen, rubu tahtası konusunda açıklamalarda bulundu. Kökeni 14. yüzyıla dayanan ve 1900'lü yıllara kadar aktif olarak kullanılan rubu tahtalarının hem matematiksel hesaplamalar hem de ibadetlerin zaman hesaplamaları için kullanıldığını belirtti. Üreyen, bu tahtanın güneşe tutularak çeşitli hesaplamalar yapılabildiğini ve farklı enlem ve boylamlardaki güneş konumlarına göre tahtaların işlev gösterdiğini vurguladı.
Eskişehir Teknik Üniversitesi'nin Matematik Noktası, bilim ve matematik tutkunlarını tarihi ve ilginç matematik objeleriyle buluşturarak ziyaretçilere eşsiz bir deneyim sunuyor.
"Latin alfabesiyle yazılan, yapılan ilk rubu tahtası budur"
Matematik Noktası’nda sergilenen rubu tahtasının Eskişehir koordinatlarına göre yapıldığını ve Latin harfleriyle yapılan ilk rubu tahtası olma özelliğini taşıdığını belirten Mehmet Üreyen, şunları söyledi:
“Rubu tahtası İslam dünyasında namaz vakitlerini hesaplamak amacıyla kullanılan bir araçtır. Rubu tahtasının iki yüzü var, bir yüzü rubul-mukantarat, diğer yüzü ise rubul-müceyyeb olarak biliniyor. Mukantarat yüzünde belli bir seviyede erbabı bilir, güneşe tutuyorlar. Şunu söyleyeyim, bu belli enlemlere göre yapılıyor. Mesela biz bunu Eskişehir'e göre yaptırdık. Latin alfabesiyle yazılan, yapılan ilk rubu tahtası budur, daha önce hiç görmedik. Daha önce Osmanlı'da hep Arap alfabesi ile olanlar var. Şimdi güneşe bakılıyor, bununla güneşin yüksekliğini rubul-mukantarat yüzüyle ölçüyorlar. Rubul-müceyyeb yüzü de hesap makinesi kısmıdır. Orada iki sayının çarpımını yapabiliyorsunuz. Bir sayının karesini, karekökünü, küpünü ve küp kökünü yaklaşık olarak hesaplayabiliyorsunuz. Ayrıca bir açının sinüs ve kosinüsünü hesaplayabilirsiniz. Galiba 20’nci yüzyılın başlarına kadar kullanılmış. Hatta ben İnegöl'de bir saatçinin vitrininde gördüm, rica ettim ‘Bunu bana satın, müzeye koyacağım’ dedim ama ‘Vermem‘ dedi. ‘Ne olursun ver, ücreti neyse vereceğim’ dedim, ‘Vallahi vermem, benim babam bununla namaz vakti hesaplardı’ dedi. Yani onun babası bununla namaz vakti hesapladığına göre demek ki 20’nci yüzyılda 50-100 yıl önce bu kullanılmış. Bunu biz yaptırdık, bunları uzmanı çizebiliyor. Latin alfabesiyle bastırdık, daha öncekiler Arap alfabesiyle basıldı. Hatta hangi şehre göre ve hangi ustanın yaptığı üstünde yazıyor.”
Yorumlar
Yorum Yaz