O dönemde Türk milletinin fedakârlıklarıyla ve imece usulüyle yapılan abide, Çanakkale Savaşları’nda şehit düşen on binlerce askerin anısını bugün her ziyaretçiye coşkuyla yaşatıyor.
Abide fikri Atatürk’ten geldi
Mustafa Kemal Atatürk, 1928 yılında Çanakkale’yi ziyaretinde bölgeye bir şehitler anıtı yapılması gerektiğini dile getirdi ve dönemin Türk Tarih Kurumu Başkanı Afet İnan’a bu konuda çalışma talimatı verdi. Ancak proje Atatürk hayattayken hayata geçirilemedi.
1943’te Milli Türk Talebe Birliği’nin girişimiyle konu yeniden gündeme geldi. Milli Savunma Bakanlığı’nın açtığı proje yarışmasını, İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi öğrencileri Doğan Erginbaş ve İsmail Utkular kazandı.
“Milletçe dikilecek bir abide”
1944’te temelleri atılan proje, ekonomik zorluklar nedeniyle yarım kaldı. 1952’de yeniden gündeme gelen fikir, İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Fahrettin Kerim Gökay önderliğinde kurulan 46 kişilik “Büyük Komite”nin çalışmalarıyla hız kazandı. Komite, “Milletçe kazanılan zaferin abidesi yine milletçe dikilecektir” diyerek yardım kampanyası başlattı.
Milli Türk Talebe Birliği’nin 1943’teki girişimleriyle konu tekrar gündeme geldi. Milli Savunma Bakanlığı’nın 1944’te açtığı proje yarışmasına 37 eser katıldı. Jüri, İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi öğrencileri Doğan Erginbaş ve İsmail Utkular’ın ortak çalışmasını birinci seçti.
Millet imece usulü seferber oldu
Ekonomik zorluklar nedeniyle proje yıllarca rafa kalktı. 1952’de İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Fahrettin Kerim Gökay’ın öncülüğünde kurulan 46 kişilik “Büyük Komite”, abidenin yapımına karar verdi. Komite, “Bu zaferin abidesi yine milletçe dikilecektir. Resmi makamlardan yardım alınmayacaktır” kararıyla bağış kampanyası başlattı.
Türkiye’nin dört bir yanında makbuz karşılığı bağış toplanarak 17 Nisan 1954’te temeli atıldı. İhaleyi mühendis Sırrı Onural ve kereste tüccarı Hayrettin Aksoy üstlendi. Abidenin yüksekliği 41,7 metre olarak planlandı. İnşaat teknik sıkıntılar nedeniyle aksasa da milletin desteğiyle tamamlandı.
Açılış töreni büyük ilgi gördü
İkinci Anafartalar Zaferi’nin 45. yıldönümü olan 21 Ağustos 1960’ta açılış töreni yapıldı. On binlerce vatandaş alanı doldurdu. Tören, İstiklal Marşı ile başladı. Devlet Başkanı Cemal Gürsel’in mesajı okundu, ardından Abide İnşa Komitesi Başkanı Emin Nihat Sözeri süreci anlattı.
Gaziler, gençlik cemiyetleri ve kadınlar adına konuşmalar yapıldı. Kadınlar adına İffet Halim Oruz, kadınların yardım seferberliğini anlattı. Şair Behçet Kemal Çağlar, Türk gençliğinin Çanakkale ruhunu yaşattığını vurguladı..
Törenin sonunda Genelkurmay Başkanı Orgeneral Cevdet Sunay, abidenin kurdelesini kesti. Yurt dışından gönderilen çelenkler arasında İngiliz Muharipler Birliği’nin çelengi dikkat çekti.
Türk gençliğinin eseri
Törene yurt dışından da katılım oldu. Abideye bayrak direği bağışlayan Amerikalı William Johnson’un oğlu Steve Johnson törene iştirak etti. Ayrıca Cenevre’deki Türk öğrenciler tarafından Cenevre’deki Türk öğrenciler tarafından gönderildi. Bayrağı Türkiye’ye getiren Bern Büyükelçisi Fahrettin Kerim Gökay, “Gençliğin bu görevi vermesinden şeref duyuyorum” dedi.
Şair Behçet Kemal Çağlar, törende yaptığı konuşmada Türk gençliğinin Çanakkale ruhunu yaşattığını vurguladı:
“Türk gençliğinin heyecanını kaybettiğini sanıyorduk. Fakat bu endişemiz zail oldu. Bayrağı Abide’ye götürün, gerekirse sandal tutun gidin.”
Milletin ortak emeği
Çanakkale Şehitler Abidesi, sadece şehitlerin anısını değil, aynı zamanda Türk milletinin birlik ve dayanışma gücünü de simgeliyor. Çanakkale Şehitler Abidesi, hem mimarları Doğan Erginbaş ve İsmail Utkular’ın eseri olarak ve Türk milletinin fedakârlıklarıyla yükselen ortak bir anıt olarak tarihe geçti.
Yorumlar
Yorum Yaz