Kalenin Sesi, marka üretimin en önemli hammadde ayağını oluşturan süt fiyatlarıyla ilgili üretecinin sorununu masaya yatırdı, Ulusal Süt Konseyinin belirlediği taban fiyatın altında giden süt ile ilgili yaşananları kamuoyunun gündemine taşıdı.
ÖZEL HABER
Ezine peynirini marka yapan süt, hammadde olarak olmazsa olmazların birinci sırasında yer alıyor. Market raflarında 30 TL ve yaklaşan kilo fiyatı ise satışa sunulan Ezine peyniri çeşitli işlemlerden geçip sofralara geliyor ancak peyniri marka yapan süt kazancı üreticiyi ne kadar tatmin ediyor.
Türkiye’de süt fiyatlarını belirleyen Ulusal Süt Konseyi aynı zamanda hem sanayici hem de üretici için borsa anlamı taşıyor. Geçtiğimiz aylarda inek sütünün litre fiyatı 1.25 taban fiyat olarak belirlendi ancak arz talep dengesi ve üretim dengesi nedeniyle süreç içersinde fiyatlarda aşağı yukarı oynamalar yapılıyor. Burada kilit ise kooperatiflerde. Üretici ile sanayici arasında denge oluşturan kooperatif yönetimleri, zor koşullara rağmen Avrupa ve dünya fiyatlarının üzerinde üreticinin süt satmasına sağlayıp denge unsuru oluşturuyor elbette fakat örgütlenme kültürü gelişmediği için bugün ülkenin birçok yerinde üretici ya kendi ürettiğini kendi pazarlamaya çalışıyor yada istediğini alamıyor.
EZİNE’DE SÜT FİYATLARI
Dolayısıyla süt fiyatlarında değişkenlikler görülebiliyor. Tabi bunda çok üreten ile az üreten bir tutulmuyor. Damak tadı ile ünlü Ezine peyniri koyun-keçi-inek sütü karışımından imal edilen ve sadece bölgeye özgün bir peynir çeşidi. Ünü yurt içi kadar yurt dışında da biliniyor ve tercih olarak pazarda önemli yer tuttuğu için çoğu zaman Ezine dışında üretim yapılmasına ve marka tescili bulunmasına rağmen korsan olarak Ezine peyniri diye piyasaya sürülüyor. Bu , ele aldığımız konunun başlığından ayrı ve başlı başına tartışılması gereken bir konu.
Ezine’de peyniri marka yapan süt üretimine gelecek olursak. Üç ayrı baş hayvancılığından biri olan inek sütü peynirin ülkesinde, memleketinde yok pahasına gidiyor. Ulusal Süt Konseyinin belirlediği fiyatların neredeyse dörtte bir altında sütünü götürüp mandıraya dökmek zorunda kalıyor üretici. Litre fiyatı 1 liraya kadar gerileyen Ezine’de fiyatın düşük olmasında çeşitli nedenler öne sürülüyor. Örneğin, Ezine’de inek sütü üreticiliğinin Biga ile kıyaslanamayacak kadar düşük olduğu çıkıyor ortaya. Gelibolu dahi daha fazla inek sütü üretirken Ezine’de oran 10-15 ton olarak gerçekleştiği söyleniyor. Sanayici süt az olduğu için Ezine’ye girip süt toplamıyor. Kooperatifler de sayısal azlık nedeniyle pek örgütlenme çalışmasının içine girmiyor ancak son yıllarda süt üreticilerine yönelik başarılı çalışmalar yapan TAR-KOOP’un genel başkanının Çanakkaleli olması ve bireysel çabalarla Çanakkale’de kooperatifleşmenin Türkiye ortalamasının üzerinde sayıya ulaşması önemli bir etken. Ezine’de ise kooperatifleşme ne yazık ki, tam anlamıyla kökleşmiş değil. Bununla ilgili çeşitli nedenler var. Kimi üretici kışın nakdi avans, yem çektiği için üretim değerinin altında mandıralara süt döküyor kimi ise konsey fiyatlarına yakın.
MANDIRA FİYATLARI
Ezine’de mandıralar arası rekabet pek yok gibi. Ezineli üreticinin inek sütünü alıyor ancak büyük değişkenlikler göstererek. Örneğin 1 TL’den alım yapan da var, 1.15 kuruş veya 1.20’den alan da var. Ağırlıklı olarak 1 TL’den olduğu dikkat çekiyor. Bu konuda üreticiler “bir pet şişe suyu ederi kadar bir litre sütü dökmek zorunda kalıyoruz. Su, sütten daha pahallı’ diye yakınıyor. Genelde satışlar birlik aracılığı ile yapılıyor ancak resmi statü kazandırma bağlamında birliklerin yasal bir zorlaması yok. Süt sözleşmelerinin altına sadece alımı yapan mandıralar ile üretici yapıyor ve TAR-KOOP gibi bağlayıcı hükümler içermiyor. Teşviklerin bir çoğundan faydalanma imkanı da yok kooperatif olmadığı için.
PEKİ NE OLACAK?
TAR-KKOP Genel Başkanı Mehmet Özkurnaz bu yöndeki soruya “Dahil olacağımız bir durum yok çünkü hayvancılık ile uğraşan sayı az. Ezine’de toplam süt üretimi bir çiftlik üretimi kadar. Hal böyle olunca rekabete açılamıyor, sanayiciye satamıyor. Küçük mandıralar doğaldır, standart fiyatla mal almıyor. 1.20’ler iyi fiyat ancak 1 TL elbette düşük. Ezineli üreticinin önünde iki yol var. Birincisi karar verip ya süt üretim kapasitesini arttıracak ki, yem gibi otlak sorunlar var bölgenin, biraz zor. Yada çiftlik kuracak. Tarla toplulaştırması gibi bir araya gelip bizden destek isteyecek.”
DAHA DA DÜŞER
Ezine’de inek sütü üreticileri ise, bugünkü fiyat politikasıyla kapasite arttırmanın zor olduğunu, çoğu insanın belli sayıda eski usullerle üretim yapmak zorunda kaldığını çünkü süt üretiminin kazancıyla geçinmenin güçlüklerinden söz ediyor. Böyle giderse üretimin daha da düşeceğini söylüyor. Sonuç olarak; Ezine’de süt üretimi tam bir sorunlar yumağı. Bu yumağın düğümlerini çözmek şimdilik zor. İleride nasıl bir yöntem geliştirilir bilinmez ancak hayvanların sağımları gerçekten eski üretim. Yani Ezine’de doğal olarak kalan tek organik süt..(MEHMET CELEN)