Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nde Sürdürülebilir Tekstil Köyleri Projesi başlattınız. Bu proje hakkında konuşmadan önce sizi kısaca tanıyabilir miyiz?
Çanakkale’de oldukça yeniyim. Temmuz ayında Güzel Sanatlar Fakültesi’nde göreve başladım. Ama 8 yıl Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi bünyesinde öğretim elemanı olarak, Hatay ipeğinin sürdürülebilirliği üzerine çalışmalar yaptım. Hatay’da İpek böceği yetiştiriciliği ve ipek dokumacılığı üzerine Samandağ ve Defne ilçelerinde projeler gerçekleştirdim. 2 Yıl Samandağ İpek Festival düzenledim. Ayrıca İpek üzerine paneller, çalıştaylar düzenledim. 2018 yılında Hatay İpeğinin Sürdürülebilirliği üzerine yaptığım proje, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi’ne “Yerel Kalkınmaya Katkı” dalında YÖK Üstün Başarı Ödülü kazandırdı. 2019 yılında Dünyada peace silk- non vilonce silk (barış ipeği-şiddetsiz ipek) adıyla bilinen Türkiye’nin ilk şiddetsiz ipeğinin üretimi üzerine akademik çalışmalar yaptım. Hatay MKÜ Bilimsel Araştırma Projesi (BAP) kapsamında HMKÜ Ziraat Fakültesinden 2 öğretim üyesi, İzmir Ekonomi Üniversitesi Moda ve Tekstil tasarım Bölümünden 1 öğretim üyesi ve yerel ipek üreticisi Defne & Apollon İpekçilik ile peace silk kumaş üretimleri yaptık. Temmuz 2020 itibariyle Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesine geçtim Halen sürdürülebilir tekstil ve ipek konusunda çalışmalarım devam ediyor.
Sürdürülebilir Tekstil Köyleri Projesi nasıl ortaya çıktı?
Bu benim yıllardır üzerinde çalıştığım bir konuydu. Hatay’da yaptığım projeler benim için çok iyi tecrübe oldu. Türkiye’de ve Dünyadaki sürdürülebilir tekstil ve ipek çalışmalarını yakından takip ediyorum. Çanakkale iklim ve coğrafi özellikleri açıcından buna çok uygun bir şehir. Bu projeyi Sayın Rektörümüz Prof. Dr. Sedat Murat ve Sayın Rektör Yardımcımız Prof. Dr. Bünyamin Bacak ve Güzel Sanatlar Fakültesi dekanımız Prof Dr Dinçay Köksal hocamıza projeyi anlattım. Sayın Rektörümüz bu konuya çok önem verdi ve Sürdürülebilir Tekstil köyleri Projesi üniversitemizin gerçekleştirmeyi hedeflediği pek çok önemli projelerinden biri haline geldi.
Kısaca ipek böceğinin Türkiye'deki ve dünyadaki durumu nedir?
İpek böceği yetiştiriciliği Türkiye’nin köylerinde devam eden önemli bir gelir kaynağıdır. Türkiye ipek böceği yetiştiriciliği ve koza üretiminde dünyada ilk 10 sırada yer almaktadır. Ülkemiz her yıl ortalama 40-50 ton koza üretimi gerçekleştirmektedir. Diyarbakır, Antalya, Bilecik, Bursa, Hatay, Muğla pek çok gibi illimizde köylerde önemli bir geçim kaynağıdır. Dünyaya baktığımızda ise üretim Hindistan ve Çin arasında yarış halindedir. Bu ülkeler binlerce ton ipek koza üretimiyle dünyanın ipek üretim liderliğini elinde tutmaktadır.
İpek böceği yetiştiriciliği hakkında bilgi verir misiniz?
İpek böceği yetiştiriciliği ülkemizde köylerde mayıs, haziran aylarında yapılan, ailede yaşlısı genci herkesin rahatlıkla yapabileceği bir iş koludur. İpek böceği yetiştiriciliği konusunda Türkiye’nin en önemli kurumu KOZABİRLİK Kooperatifidir. Kozabirlik Türkiye’de ipek böceği yumurtasını köylerde yetiştiricilere ücretsiz sağlamakta ve daha sonra da her yıl belirledikleri fiyat üzerinden, yetiştiricilerden kozaları satın almaktadır. Kısacası ipek böceğinin yumurtası ücretsiz dağıtıldığı için herhangi bir sermaye gerekmemektedir. Köylerde bolca dut ağacı bulunmaktadır ve ipek böceğinin tek besin kaynağı dut yaprağıdır. Toplamda 40 günlük bir yaşamı olan ipek böceği, yaklaşık 28-29 gününü dut yaprağı yiyerek geçirir ve sonra kozasını örer. Sadece 40-45 günlük bir emek ile bir aile 1 kutu ipek böceği beslediğinde 3000 civarı para kanıyor. Üstelik herhangi bir sermayesi yok, ipekböceği yumurtası ücretsiz, sadece dut yaprağı ile besleniyor ve ailede herkesin emeği ile yetiştirilebilir. Aile 2, 3 hatta daha fazla besledikçe alacağı para da artıyor.
Çanakkale’de üniversitenizin başlatacağı ipek böceği yetiştiriciliği ve ipekli dokumacılık ile ilgili çalışmalar nelerdir?
Çanakkale ili ekolojik yapısı, iklimi, çevresel özellikleri, verimli tarım alanları ile ipek böceği yetiştiriciliği için son derece uygundur. Yapılan ön çalışmalar, tarihsel veriler ve sözlü kaynaklar Çanakkale’nin geçmişte ipek böceği yetiştiriciliği yaptığı bilgilerine ulaşılmıştır.
El dokumacılığı da köylerde çok az da olsa halen devam etmektedir. Amacımız, günümüzde kısa sürede önemli bir gelir oluşturan ipek böceği yetiştiriciliği ve koza üretimini Çanakkale’nin köylerinde yeniden aktif hale getirmek, köylerimizde yeni gelir kapıları açmak, aynı zamanda çok kıymetli olan bu hammaddeyi değerlendirerek de ipek dokumacılığını köylerde kadınlarımız ile başlatarak ev eksenli ekonomiye ve ülke ekonomisine katkıda bulunmak istiyoruz. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi olarak sürdürülebilir tekstil köyleri yaratarak, köy kadınlarımızın yaptığı dokumaları tekstil piyasasında bir marka haline getirmeyi hedefliyoruz. Şuan Sayın Rektörümüz Prof Dr. Sedat Murat hocamızın öncülüğünde projenin çalışmalarını yapıyoruz. Mart ayında da Projemiz ilk başlangıcını yapacak.
Sürdürülebilir tekstil köyleri projesinin önemi nedir?
Öncelikle bu projenin en önemli özelliği sadece ipek böceği ve ipek kozası üretimi değil aynı zamanda köylerde halen devam eden koyun, kuzu ve keçi gibi küçükbaş hayvan yetiştiriciliği ile sürdürülebilir tekstil için hammadde teminin de Çanakkale’de mümkün olması, projeyi ve Çanakkale’yi çok önemli bir konuma getiriyor. Yapılacak dokumalarda yörede üretilen ipek kozası ve ipek iplik kullanılacağı gibi köylerde devam eden yün kırkımı ve yün ipliklerde tekstil üretimine dahil edilecek. Projenin diğer bir önemi Türkiye’nin ilk sürdürülebilir tekstil köyleri olacak olması ve bu köylerde iplik yapımından, dokumaya, dokunan tekstillerin ürüne dönüştürülüp, satış ve pazarına kadar tam bir üretim zinciri içinde olması ve bu zincirin Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesinin öncülüğünde gerçekleşmesi. Üniversitemiz bu tekstillere bir marka bir etiket oluşturarak, kırsal kalkınma ve tekstil sektörü ile ortak çalışmalar yürütecek. Özellikle köylerde dokunan kumaşlar, Güzel Sanatlar Fakültesi’nde Geleneksel Türk Sanatları Bölümü ile Tekstil ve Moda Tasarım Bölüm öğretim üyeleri ve öğrencileri ile yepyeni tasarım ve kreasyonlara dönüşerek yine tekstil köylerimizde kadınlarımıza destek olacak nitelikte çalışmalar olacaktır.
Üniversitemizin bu konuda bir diğer önemli atılımı ise yine Türkiye’de akademik anlamda ilk İpek Atölyesini kurmuş olmasıdır. Güzel Sanatlar Fakültesinde kurulan Türkiye’nin ilk ipek atölyesi, ipek böceği yetiştirmekten, kozadan iplik yapımı ve ipek dokumacılığa kadar pek çok eğitimi hem öğrencileri ile hem de sürdürülebilir tekstil köylerimizde köy kadınlarına eğitimler verecektir.
Proje kapsamında hangi köyler seçildi? Bu köylerin seçilmesinin nedeni nedir?
İl bazında ipek ve yün tekstil hammaddesinin sağlanması ve ilk pilot çalışmaların başlatılması için uzun süreli araştırmalar yapıldı. Yapılan saha çalışmaları sırasında Gelibolu Piri Reis Derneğinin Gelibolu’da önceki yıllarda ipekböcekçiliği üzerine bazı Ar-Ge ve yetiştiriciliğe yönelik çalışmaları olduğu bilgisine ulaşıldı. Dernek ile yapılan görüşmeler sonucunda ilk pilot çalışmaların Gelibolu’nun Demirtepe, Bolayır, Koruköy ve Kavak köyleri belirlendi. Bu köylerin belirlenmesinde, köylerde halen hazırda yetişmiş dut ağaçlarının olması, köylerde küçükbaş hayvancılık ve buna bağlı yün iplik yapımının devam etmesi de seçimlerde büyük etken oldu. İpek böceği yetiştirme ve dokuma evi olarak planlanan Demirtepe Köyü İlkokulu, Sayın Valimiz İlhami Aktaş’ın desteği Mart ayından itibaren başlayacak proje için hazırlanmaktadır.
Proje bu 4 köy ile sınırlı mı yoksa Çanakkale’de başka köylerde de olacak mı? Köylerde ne gibi çalışmalar yapılacak?
Bu 4 köyü 1. Bölge olarak planladık. Daha sonra Çanakkale’nin farklı köylerinde de olacak. Bununla ilgili olarak da ön çalışmalarımız devam ediyor. Şubat ve Mart ayında Gelibolu Piri Reis Derneği ve üniversitemiz bu dört köyde ipek böcekçiliği, sürdürülebilirlik, ev eksenli ekonominin önemi ve kırsal istihdam gibi konularda eğitim çalışmaları gerçekleştirecek. Ayrıca Üniversitemiz Mimarlık Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı Bölümünden Prof Dr. Tülay Cengiz Taşlı hocamızın ve ekibinin de bu köyler ile ilgili ekolojik köy peyzaj düzenleme çalışmaları olacak.
Üniversiteden projede kimler çalışıyor?
Sürdürülebilir İpek Köyleri Projesinde Güzel Sanatlar Fakültesinden ben ve Dr. Öğretim üyesi Zehra Evrim Kanat, Öğretim Görevlisi Şule Günal ve Araştırma Görevlisi Şule Öztürk; ekolojik köy peyzaj tasarım ve planlaması projesinde ise Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Dekan V. Prof. Dr. Tülay Cengiz Taşlı, Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Okan Yılmaz ve Dr. Öğretim Üyesi Aylin Çelik Turan projede yer alıyor.
Son olarak proje hakkında ne söylemek istersiniz?
Sürdürülebilir tekstil köyleri projesinin hem Çanakkale için hem de ülkemiz için örnek bir proje olması için Sayın Rektörümüz Prof. Dr. Sedat Murat hocamızın büyük desteği var. Öncelikle üniversitemiz ve şehrimiz için bu destek çok önemli. Aynı zamanda Sayın Valimiz İlhami Aktaş Bey’in projeye olan destek ve inancı da bizlere güç veriyor. Çanakkale’de ipekböceği yetiştiriciliği ve ipek dokumacılığının gelişmesinde çok istekli ve heyecanlı olan Sayın Vekilimiz Jülide İskenderoğlu’nun bu projeye olan güveni ve desteği bizleri mutlu ediyor. Bu heyecan, güç ve güven ile Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi ve Çanakkale şehri olarak, projemizin Türkiye’de çok önemli başarılara imza atacağına inanıyoruz.