Çanakkale’de 42 yıldır sobacılık yapan Çelebi;’’ Eskiden babalarımız bizi ustaların yanına verdiği zaman eti senin kemiği benim derlerdi. Para konuşulmazdı, amaç bir meslek öğrenmekti. Şimdi gelen çocuklar önce kaç para vereceğimizi soruyorlar. ‘At kendi yemini kendi arttırırmış’ biz işi öğrendikten sonra para kazanmaya başlıyorduk. Ben işe ilk başladığımda haftalığım 25 kuruştu. Daha sonra işi öğrendikçe gelişti. En son askere giderken 1500 lira haftalık alıyordum. El emeği hiçbir şeye benzemiyor. Çocukların bunu öğrenmesi gerekiyor.’’dedi.
Mehmet Çelebi; ’’Ben çıraklıkla beraber 42 yıldır sobacılık mesleğini yapıyorum. Bizim eskiden köylerde imkanımız yoktu. Köylerde imkan olmadığı için köyden Çanakkale’ye geldik. 1976 yılında burada karyola işi yaparak başladım. Daha sonra ustam dükkanı kapatınca Bandırma’ya gittim. 6 yıl Bandırma’da çalıştıktan sonra tekrar Çanakkale’ye döndüm. Bizim zamanımızda bir iş öğrenmeniz gerekiyordu ve bende para kazanmak ve bir iş öğrenmek için bir ustanın yanında sobacılığa başladım. Zamanında sobacılık çok popüler bir meslekti ama artık her yerde doğal gaz var ve insanlar soba kullanımını azalttılar. ‘’
‘’TEKNOLOJİYLE BERABER EL EMEĞİ SOBA KALMADI’’
‘’Teknoloji ilerledikçe her gün sobalarda değişiyor. Bazı yerlerde döküm sobalar kullanılıyor. Bazı yerlerde daha pahalı, daha ucuz sobalara yönelmeler oluyor. İnsanlar bütçesine göre kendisine bir soba alıyor. Biz bu yıldan sonra soba satışı yapmadan, kendi el işi ürünlerimizi yapmaya karar verdik. Biz bu mesleği ailece yapıyoruz. Bizim mesleğimizde çırak yetişmiyor. Eskiden babalarımız bizi ustaların yanına verdiği zaman eti senin kemiği benim derlerdi. Para konuşulmazdı, amaç bir meslek öğrenmekti. Şimdi gelen çocuklar önce kaç para vereceğimizi soruyorlar. ‘At kendi yemini kendi arttırırmış’ biz işi öğrendikten sonra para kazanmaya başlıyorduk. Ben işe ilk başladığımda haftalığım 25 kuruştu. Daha sonra işi öğrendikçe gelişti. En son askere giderken 1500 lira haftalık alıyordum. El emeği hiçbir şeye benzemiyor. Çocukların bunu öğrenmesi gerekiyor.’’
‘’HAZIR ÜRÜNLER DAHA CAZİP GELİYOR’’
‘’El emeği soba yapımı bitti. Artık her yere doğal gaz geliyor. Durum böyle olunca bizimde elimizden bir şey gelmiyor. Sobada fabrikasyon ürünler çıkmıştı ama onlar bizi çok etkilemedi. Biz fabrika ürünlerini de satıyorduk. Kar marjı olmadığı içinde bu yıldan sonra soba satışını bitirdik. Tabii kendi el işçiliğimiz olan kova, boru yapımına devam edeceğiz. Şimdi insanların alım gücü de düştü. Geçen yıl 12 lira olan bir kova şu anda 25 lira oldu. Bunun ızgarası da var, ızgarayla beraber 35 lirayı buluyor. Bir anda sac fiyatları yükselince ister istemez bizim fiyatlarımıza da etkisi oldu. Sacı daha çok Bursa, İzmir gibi şehirlerden temin ediyoruz. Çanakkale’de de sac satışı yapanlar var ama buraya gelince fiyatlar yükseliyor o yüzden buradan alışveriş yapamıyoruz. Soba ilk olarak 1980’li yıllarda piyasaya çıktı. Ondan önce teneke soba, maşinga vardı. Zaman geçtikçe emaye, kuzine çıkardılar. Her geçen gün teknoloji gelişti ve yenilikler ortaya çıktı. Şu anda dağ evlerinde hala soba kullanılıyor ama insanlar hazır sobaları daha çok tercih ediyorlar. Bizim yaptıklarımız sac, maşa olduğu için onları beğenmiyorlar. Daha süslü olmasını istiyorlar. Eskiden üstü döküm, etrafı sac olan sobalar yapıyorduk. Devir değiştikçe her şey geride kalıyor. Hazırını almak daha kolay.’’
‘’ÇIRAK YETİŞTİREMİYORUZ’’
‘’Biz kendimiz çıraklıktan yetişmeyiz. Bugün okumuş bir öğretmen sacı eline verdiğiniz zaman bir kova yapamaz. Biz ustalık belgesini aldığımız zaman zanaat okulundaki hoca; ‘biz bunu yapamayız, ancak teorik olarak yapabiliyoruz’ demişti. Bu iş için çekirdekten yetişmek gerekiyor. Çırağımız yetişmiyor. Sobacılık yapan en genç insan şu anda 42-43 yaşındadır. Onlarda en son yetişen çıraklardandır. Daha sonra yetişen eleman olmadı. Artık her şey fabrikasyon oldu, o yüzden bu işi yapmak isteyende bulamıyorsunuz. Bu mesleğin öleceğini düşünmüyorum. Bir boru işi lehim işi olur, çaydanlık tamiri olur yapabilirsiniz ama sobacılık olarak bittiğini söyleyebilirim. Bundan sonra havalandırma, boru, davlumbaz, çaydanlık tamiri gibi ufak tefek işlere ağırlık vereceğiz. İnsanlar bizim fazla para kazandığımızı düşünüyorlar. Biz bir sobadan 30 lira kazanıyoruz. Bunun hamallığı var, arabayla götürünce mazot parası var. Ben 2 yıl üst üste fıtık ameliyatı olmak zorunda kaldım. Buna dikkat etmiyorlar. Biz eskiden her yıl 250-300 tane soba satıyorduk. Bu yıl aşağı, yukarı 70-80 tane satmışızdır. Saç sobalar köy kahvehanelerinde, büyük yerlerde kullanılıyor. İnsanlar evlerine saç soba almıyorlar. Çünkü içerisinde kömür yakılamıyor. O yüzden fabrikasyon olanlara talepler daha fazla oluyor.’’
‘’ÇANAKKALE’DE OTOPARK SORUNU VAR’’
‘’Bugün kaportacılık mesleği yapan ustayla bizim mesleğin belgesini aynı koşulda veriyorlar. Kaportacı bu işi nereden bilsin. Ona bu meslekle ilgili soru soruyorlar. Bu sistemin değişmesi gerekiyor. Çanakkale’de herkes birbirini tanıyor. Çanakkale’de pek esnaflık kaldığını söyleyemeyeceğim. Eskisi gibi bir arada, dostlukların olduğu bir ortam kalmadı. Bazı mesleklerde 5 meslektaş bir araya geldiği zaman geçinemiyorlar. Hepsi birbirinin kuyusunu kazıyor. Bunlar zamanla her meslekte oluyor. Eskiden esnaflar bir aradaydı, dostluk vardı. Eğer Çanakkale’de köprü biterse burası çok değişecektir. Şu anda Çanakkale emekli yatağı, dışarıdan gelen bir memur burada uzun yıllar görev yaptıktan sonra buradan bir ev alıyor ve burada kalıyor. Köprüyle birlikte fabrikalar olursa, tren yolu olursa Çanakkale küçük İstanbul olacaktır. Otopark Çanakkale’de büyük bir sorun, burada otopark yok. Yapılan yeni binaların altında otopark olması gerekiyor. Bu diğer şehirlerde var. İzmir’de her evin altında otopark bulunuyor ama biz Çanakkale’de bunu yapamadık. Barbaros’ta 800 metre karelik bir otopark yapıldı. Bunun yapılması güzel bir şeydir. Küçük şehir yönetimlerinin buna dikkat etmesi gerekiyor. Allah korusun buralarda bir yangın olsa itfaiyenin geçebileceği bir yol bulunmuyor. ‘’
‘’GECE KÖMÜR KULLANMAYIN!’’
‘’Sobaya akşam belirli bir saatten sonra kömür atılmaması gerekiyor. Biz bunları müşterilerimize söylüyoruz. Uyumadan bir saat önce varsa odun atılabilir ama kömür atılmaması gerekiyor. Soba bilinçsiz yakıldığı için sorunlar oluşuyor. Hava her an değişebilir, hava değiştiği zaman kömür zehirlenmesi yaşanıyor. Bizim burada Çanakkale’de böyle sorunlar az yaşansa da tamamen yaşanmıyor değil. Her yıl 1-2 tane zehirlenme oluyor. Sobanın bacadan en az 30 santimetre ayrılması gerekiyor. Vatandaşlar bilinçli kullandıklarında sobadan zarar gelmez. Ben evimde yıllarca soba kullandım. Asla gece kömür atmadım. Zorunda kalıp attıysam da, başında bekledim. İnsanlar dikkatli kullandıkları zaman bir sorun yaşamayacaklardır. ‘’ CANER KÜPELİ