Çanakkale’de 20 yıldır manavlık yapan Dilek; ‘’Sebzeye zam geldi. Dışarıdan gelen, bilhassa İzmir tarafından gelen sebzelerden büyük fiyat artışları oldu. Yakın zamanda İzmir’de sel yaşandı bu da fiyatlara etki etti. İzmir’de selden önce fiyatlar daha ucuzdu. Mesela Çanakkale’de ıspanak 2 liraysa, toptan alınca İzmir’de 1 buçuk liraya geliyordu. Menemen tarafında bir sel bir afet malın %80’ini götürünce bu sefer bizim burayı Çanakkale piyasasını da etkiledi.’’dedi
Ahmet Dilek;‘’Ben aşağı yukarı 20 yıldır Çanakkale’de manavlık yapıyorum. 20 yıl manav 15 yıl da pazarda olmak üzere 35 yıldır bu sektördeyim. Son zamanlarda sebzeler ve meyveler de aşırı bir artış var, meyve de aşırı değil de sebze de artış var. Ortalamaya vurursak yüzde yüzün üzerinde artış olduğunu söyleyebilirim. Bu herhalde tahminen bir, bir buçuk ay sürer. Bizim meslekte turfan denen bir şey vardır, eskiden öyleydi şu anda sürekli turfan var gibi görünüyor. Mart, Nisan’dan sonra biraz daha fiyatlar gevşer. Üretim başlayınca da halkın ağız alışkanlığı başlar. Yani domatesini, biberini patatesini, kışlıklarını bırakır yavaş yavaş yazlıklarına döner. Şu an da yazlıkta kışlıkta bir yerde hepsi 12 ay var. Fiyatlar aşırı yüksek bugün biber olmuş 15 lira, patlıcan olmuş 15 lira, çünkü bunların mevsimi değil.
‘’BUNLAR İZMİR’DE YAŞANAN AFETİN ZAMMI’’
‘’ Sebzeye zam geldi. Dışarıdan gelen, bilhassa İzmir tarafından gelen sebzelerden büyük fiyat artışları oldu. Yakın zamanda İzmir’de sel yaşandı bu da fiyatlara etki etti. İzmir’de selden önce fiyatlar daha ucuzdu. Mesela Çanakkale’de ıspanak 2 liraysa, toptan alınca İzmir’de 1 buçuk liraya geliyordu. Menemen tarafında bir sel bir afet malın %80’ini götürünce bu sefer bizim burayı Çanakkale piyasasını da etkiledi. Hava şartları da etkili bir parçadır. 2 buçuk, 3 liraya aldığımız toptan ıspanak şu an da 5 lira toptan pırasa ona keza 5 lira toptan marul şu anda 2buçuk, 3 lira toptan yani bütün sebzelerde %90 artış var.’’
‘‘SEZON MEYVE VE SEBZELERİ ANORMAL ŞEKİLDE ARTTI’’
‘’Kışlıklar; ıspanak, lahana, pırasa, karnabahar, kereviz bu sebzeler kış aylarında yenen sebzelerdir. Fiyatlar hiç normal değil, hatta geçen sene ıspanak 2 liraysa, şimdi 7 lira oldu. Pırasayı 3 buçuğa satarken şimdi 6-7 liraya satıyoruz. Biz bu durumdan hiç memnun değiliz. Yazın 2 liraya aldığım malı 3 liraya sattığım zaman yüzde 30, yüzde 35 kar kalıyor. Şimdi ben ıspanağı 5 liraya alıyorum. Sattığım zaman 6-7 satıyorum bu da benim için %15 kardır. O da satılırsa. Mesela ben kendimi düşünüyorum yani aldığımı da pahalı satmak yerine kendi evime alıyor gibi hesaplıyorum. Biberi ben şu an 10 liraya alıyorum 12 liraya satıyorum. Ortalamaya vurduğun zaman % 15 gelir sağlıyor. Yaz aylarında biberi 1 liraya alıyorum 2 liraya satıyorum. Yaz aylarında karım %50 oluyor, kış aylarında bu da bizi çok etkiliyor. Satışı da etkiliyor adam geliyor 3-5 biber alıyor. Adam da haklı bir salata yapacak 3 tane biber, 2domates koysa 10 lira para yapıyor. Kilonun alımının %80’i kalktı. Satışlar çok düşük, kilo alışverişini büyük lokantalar ya da büyük aileler yapabiliyor.’’
‘’ALIŞVERİŞLER ARTIK GÜNÜ BİRLİK YAPILIYOR’’
‘’Müşteri alıyor ama nasıl alıyor? istemeyerek, fiyatlara sinirlenerek alıyor. Arkadaşın 2 kilo mandalinaya ihtiyacı varsa mecburen 1 kilo alıyor. 1 kilo domatese ihtiyacı varsa 3 tane alıyor. Günü geçirmek amaçlı, o an ki yemeğini yapmak amaçlı başka bir olay değil yani bu. Çanakkale bölgesi sebze-meyve açısından üretici bir bölgedir. Üretici bir bölge olduğu için her yerde farklı bir ürün buluyorsunuz. Ben mesela domatesi, biberi, mandalinayı, muzu dışarıdan alıyorum çünkü onlar Çanakkale’de üretilmiyor. Çanakkale’de üretilen ne var? Ispanak, pırasa, karalahana, karnabahar, elma bunlar Çanakkale’nin ürünleridir. Yaz aylarında ürünlerin %90’ını Çanakkale bölgesinden elde ediyoruz. Halden alıyoruz, köylerden alıyoruz, pazardan alıyoruz ama çoğunlukla sebze haliyle çalışıyoruz.’’
‘’BU MEVSİMDE TARLA ÜRÜNÜ BULMAK ÇOK ZOR’’
‘’Çanakkale bayağı bir ürün üretiyor. Türkiye’de Çanakkale’de ki domates meşhur, efendime söyleyeyim elmamız meşhur, kirazımız meşhur. Yani bir ihracatçı geliyor Çanakkale de mal kalmıyor. Şimdi bu satışlarda bu şekilde olduğu zamanlarda ne halk memnun ne biz memnun oluyoruz. Şu anda manavımızda en pahalı ürünümüz biber ve sarımsaktır. Biberler şu an da 15 lira civarında, bu biber için yüksek bir fiyattır. Kahvaltılık biber 20 lira. Geçtiğimiz dönemlerde şu anki piyasaya göre biber fiyatının 6-7 lira olması gerekiyor. Biberi bir kenara koy, domates geçen sene 4 liraydı şimdi 10 lira. Salatalık geçen sene 4 liraydı şimdi 9 lira. Şu an ürünlerimizin çoğu Antalya yöresindendir. Antalya, Alanya yöresinden geliyor. Çanakkale’den sadece lahana, pırasa, karnabahar, kereviz, yeşillikler var çoğunlukla bir de meyve olarak elma var. Pazara gittiğinizde pazarcı domatese Çanakkale yerli domatesi diyor, salatalığa yerli yazıyor, hepsi hikâyedir. Sera domateslerini İstanbul, İzmir, Ankara’da Çanakkale domatesi diye satarlar. Şu an %99’u sera şu anda pırasa, karnabahar haricinde tarla da hiçbir şey bulamazsın. Marul bile şu an %80 sera da yetişiyor. Yazın da Çanakkale de salatalık çıkıyor ama %90’ı seradır. ‘’
‘’MARKET ZİNCİLERİ ALIŞVERİŞLERİ ETKİLİYOR’’
‘’Çanakkale için manavlık mesleği ölmüş bir meslektir. Çok düşüş var. Eskiden Çanakkale’de çarşı burası yani Kuyumcular Sokağı’ydı. Hastanenin o taraflarında ev yok, biz buradan baktığımızda Çanakkale spor sahasını görüyorduk. Günümüzde ise büyük marketler arttı, bakkal arttı, nüfus oranı, satıcılar arttı durum böyle olunca da kazançlarda değişti. Çanakkale’de eskiden en az 50 tane manav vardı, şimdi tahmin ediyorum işini tam teşekküllü yapacak manav bir elin parmağını geçmeyecektir. Süpermarketler de manav reyonu yapıyor. Onların fiyatları vatandaşa daha uygun geliyor. Mesela bir markette domates 4.99’a reyona konuluyor. Tamam, domates ucuz ama bibere baktığınızda bizde 8 liraysa onlarda 12 lira, patlıcan da 8 liraysa markette 12 lira yani birini ucuza satıyor ama öbür taraftan da çıkartıyor. Sonra insanlar gelip bizdeki fiyatları pahalı buluyorlar. Marketler insanlara aklında olmayan şeyleri bile aldırmak için büyük yapılmışlardır. Gezmeye gidiyorsun markete veya alışveriş merkezine gezerken hiç aklında olmayan şeyi almış eve gelmiş oluyorsun. Bilhassa hepimizde kredi kartı var, post makinesi var. Adam marketlerde kart ile alıyorum diyor. Bende kullanıyorum kredi kartı diyoruz ki esnaftan katla alışveriş yapmayalım marketten alalım.
Manavlar artık çocuklarını ya da yakınlarını yetiştirmiyorlar. Tahmin ediyorum ki ayakkabı tamirciliği, terzilik gibi bizde yavaş yavaş kaybolacağız. 30 yıla kalmaz manavların olmayacağını düşünüyorum. Manav diye bir şeyi çoğu kişi hatırlamayacak. Daha çok market türü olacak. Benim mesela oğlum var çekirdekten yetişme manavdır. Allah nasip etti okudu kimyager çıktı kendisi, baba ben bu mesleği yapmak istemiyorum dedi. Şimdi bir firmada kimyager olarak çalışıyor. Ben okuduğum işi yapacağım dedi. Onun yerine burada daha fazla çalışsa hem kendi işini yapacak hem de daha fazla para kazanacak. Şu anda piyasa da ben de dahil batık vaziyetteyiz diyebilirim. Çoğu esnaf Temmuz’u, Ağustos’u zor bulduk diyor.’’ CANER KÜPELİ