Geçtiğimiz 10 Aralık Dünya İnsan Hakları Günü’nde Çanakkale Barosu tarafından Çanakkale Cezaevi’nde yaşanan hak ihlallerine dikkat çekilerek bir basın açıklaması gerçekleştirilmişti. Çanakkale Barosu İnsan Hakları Komisyonu Başkanı Av. Ahmet Mandacı, Çanakkale cezaevinde 500 mahkumun yerde yattığını, bazı koğuşlarda dönüşümlü olarak yatakların kullanıldığını, su sorunu yaşanması nedeniyle mahkumların süre tutularak duş aldığını, koğuşların haddinden fazla kalabalık olduğunu açıkladı.
Ayrıca, Çanakkale Açık Cezaevi’nde son dönemlerde firarlar yaşandığı, GÖKSEM’de de fiziki koşullar nedeniyle hak ihlalleri yaşandığı ve Çanakkale’de bazı siyasi suçluların denetimli serbestlik hakkından yararlanamadığı iddia edildi.
“Bir mahkumu görmek avukatlar için 6-7 saati bulmakta”
Çanakkale Barosu İnsan Hakları Komisyonu Başkanı Av. Ahmet Mandacı bin 600 kişilik cezaevinde yalnızca iki görüş odası bulunması sebebiyle avukatların 6-7 saat beklemek zorunda kalmasına karşın Cezaevi idaresinin harekete geçerek üçüncü bir görüş odası tahsis ettiğini aktardı. “Çanakkale Cezaevinin müdürü avukatlara ve oradaki mahkumlara elinden geldiği yardımı yapıyor. Normalde ortalama bin kişilik bir cezaevinde 6-7 tane görüş odası olur. Bizde bin 600 kişi var. İki avukat görüş odası vardı. Bir mahkumu görmek avukatlar için bazen 6-7 saati bulmakta. Görüştük 3’üncü bir avukat odasını açtırabildik. Çanakkale Barosu’na karşı Çanakkale Cezaevi’nin yaklaşımı çok iyi. Yapabilecekleri her şeyi yapıyorlar.”
Cezaevi yataklarında vardiyalı sistem
Av. Mandacı, yatak kapasitesinin çok üzerinde mahkum olması sebebiyle doğan sonuçları “850-900 kişilik bir kapasite var. Fakat kapasitenin neredeyse 2 katı mahkum ve hükümlü bulunuyor. Bunu aşabilmek için cezaevi yeni yataklar yapmış. Mesela 3 katlı ranza olan yerler var. Toplam yatak kapasitesi 800 iken bin 100’e çıkarılmış ama 500 kişinin şu an yatağı yok. Mahkumlar şu an bazı koğuşlarda dönüşümlü uyuyorlar. Vardiya sistemiyle, bir hafta biri gececi, bir hafta biri gececi şeklinde nöbetleşe koğuşlar var. ‘Uykum geldi, yatayım’ diye bir şey yok, gündüzcüyseniz o hafta gündüz uyuyacaksınız. Dönüşümlü yataklarda yatılıyor, dönüşümlü olmadığında yerde yatanlar var” sözleriyle aktardı.
“Mümessiller duş için dakika tutuyor”
Av. Mandacı, su sıkıntısı sorunlarına dair “Cezaevi su vermiyor değil, veriyor. Ama 25 kişilik koğuşta 50 kişi kalırsa o gün gelen sudan bir mahkum 4-5 dakika kullanabiliyor. Mümessiller duş için dakika tutuyor. Adam giriyor, başında bekliyor, ‘Süre bitti’ diyor. Adam duşunu yalap şalap alıp çıkmak zorunda kalıyor” açıklamasında bulundu.
“Cezaevi idaresinin yapabileceği bir şey yok”
Sorunların yerel idarecilerin çabalarıyla çözülemeyeceğini aktaran Mandacı “Bu yerde yatmanın başlı başına kendisi işkencedir tabii ama bunu işkence olarak kodlamıyoruz. Bunu hak ihlali olarak düşünüyoruz. Çanakkale cezaevinde bu yerde yatma, sıcak su meselesini şu an için çözebilecek bir teknik donanım yok. Cezaevi idaresinin de yapabileceği bir şey yok. Cezaevi idarecileri istediği kadar iyi niyetli olsun, Çanakkale Cezaevi ben bu işi çözmek istiyorum dese de çözemez” dedi.
“En büyük sebeplerden biri göçmen kaçakçılığı suçunun bu kadar yoğun olması”
Göçmen kaçakçılığının cezaevi koşulları üzerindeki etkisini değerlendiren Mandacı “Çanakkale göçmen kaçakçılığının en yoğun yapıldığı illerden birisi. Çok fazla yakalama yapılıyor, tabii suçun önlenmesi için iyi bir şey. Göçmen kaçakçılığından yakalananlar bir ay, iki ay, üç ay gibi sürelerle tahliye oluyor. Tahliye olandan daha fazla sayıda insan tekrar tutuklanıp geliyor. Bu sefer sayı sürekli şişiyor. Sayının sürekli şişmesinin sebeplerinden bir tanesi göçmen kaçakçılığının bölgemizde yoğun yapılması. Çanakkale Cezaevi yapıldığında göçmen kaçakçılığı düzenlenen nitelikli bir suç bile değildi. Çünkü o yıllarda Suriyeliler, Afganlar vesaire bu kadar yoğun gelip gitmiyorlardı. Çanakkale şu an bu anlamda bir geçiş noktası” dedi.
“Sayı 2 bini bulduğunda Çanakkale cezaevi ne yapacak?”
Mahkum sayısının giderek arttığının altını çizen Mandacı “Biz açıklama yaptığımızda bin 600 kişi vardı, 500 kişi yerde yatıyordu. 10 Aralık’tan bugünümüze belki de 70-80 kişi tahliye olmuştur ama bir o kadar insan yine tutuklandı. Sayı 2 bini bulduğunda Çanakkale cezaevi ne yapacak?” ifadelerini kullandı.
“Personel yetersiz, bu mahkum sayısına göre değil”
Yaşanan sorunların Cezaevi yönetiminin sorumluluğunda olmadığına dikkat çeken Mandacı “Çok eski bir cezaevi Çanakkale Cezaevi. Bu kadar eski bir cezaevinde koşullar yetersiz oluyor. Bina eski, sıcak su sisteminde problem var, sıcak su verebilse bile yeterli duş yok, yeterli tuvalet yok. Bazı koğuşlarda 50 kişi kalıyor, iki tuvalet var. 24 saat yaşanan bir yerde iki tuvalet... Duşlar yetersiz, yataklar yetersiz. Bu anlamda her geçen gün ciddi hak ihlalleri yaşanmaya başladı. Ancak şunun altını çiziyorum, biz cezaevi yönetiminin sorumluluğu olduğunu düşünmüyoruz. Durum ortada, adamlar ne yapsın? Yapabilecekleri bir şey yok. Sürekli mahkum geliyor. Personel yetersiz, bu mahkum sayısına göre değil. Bu da personel açısından sıkıntılı bir durum” dedi.
“Çanakkale Türkiye’de en sıkıntılı cezaevlerinden biri”
Mahkumların kitaplara erişimleri için atılan adımlar Av. Mandacı tarafından “Görüştüğümüz birçok tutuklu ve hükümlünün ortak şikayetlerinden bir tanesi de kütüphanenin çok yetersiz olduğundan yakınılması. Kitap sayısı anlamında baksanız 2 bin 500-3 bin kitap vardır ama genelde talep edilen rağbet gören kitaplar değil, dini ağırlıklı kitaplar. Her çeşit kitap var ama bin 600 mahkumun olduğu yerde çoğu zaman istedikleri kitabı bulamadıklarından dertliler. Bu konuda İl Kütüphaneleri ile anlaşma yapıldı. Ayda bir İl Kütüphanesi’nden kitap yazabiliyorsunuz. Ama bu onlar açısından da verimli olmuyor. Çanakkale Cezaevi’nin kendi başına çözebileceği bir şey değil. Bu bakanlık nezdinde çözülebilecek bir şey değil. Çanakkale bu anlamda Türkiye’de en sıkıntılı cezaevlerinden biri” şeklinde ifade edildi.
“Gördüğümüz en kötü cezaevi burası”
Çözümün yeni cezaevi yapmak olmadığını aktaran Av. Mandacı “Farklı farklı illerde cezaevlerinde kalan mahkumlar var. Onların şöyle bir ortak ifadesi var; ‘Gördüğümüz en kötü cezaevi burası.’ Bizim hukukçu anlayışımız ve İnsan Hakları Komisyonu’nun da bakış açısı şöyledir ki daha güzel bir cezaevi yaparak hak ihlalleri çözülmez. Daha büyük bir cezaevi yapmak ‘Ben daha çok insanı cezaevine dolduracağım’ demektir. Ülkede sorunlar cezaevine girerek çözülmez ama tabii bu siyasetin konusu” dedi.
Neden Çanakkale?
Çanakkale Cezaevi’nde yaşanan sorunların nedenleri sorulduğunda Av. Mandacı gözlemlerini “Benim gözlemlerime göre suç oranları ülkenin her yerinde artıyor ama Çanakkale diğer illerle kıyaslandığında suç işleme oranlarında ilk onda değil. Ama mesela belirli suç tiplerinde ilk üçe giriyor. Mesela göçmen kaçakçılığı suçunda Çanakkale ilk üçte gibi. Uyuşturucu suçlarında ciddi bir artış var. Vatandaşlar çok sezmiyor ama cinsel suçlarda da ciddi bir patlama var. Çanakkale’de son zamanlarda kolluk bir hayli uygulama yapılıyor. Kolluk aktif çalıştığı için de suç oranı artıyor. Ama bu daha çok suç işlendiği anlamına gelmiyor, kolluk daha iyi çalışıyor. Buna çözüm bulması gerekenler Adalet Bakanlığı ve siyasi iktidardır. Başka türlü bunun çözümü yok. Cezaevi dolmasın diye suç işleyenleri yakalamayacak halimiz yok” ifadeleriyle aktardı.
Yerel yönetimlerden destek
Av. Ahmet Mandacı, Çanakkale Valiliği’nin, Çanakkale Cezaevi’nin ve Ayvacık Cezaevi’nin idarecilerinin hem avukatlara hem de mahkumlara karşı oldukça duyarlı olduğunu ve ellerinden geleni yaptıklarının altını çizerek “Hukukçuları muhatap alarak, fikir alışverişinde bulunarak işlem yapıyorlar. Muhatap alındığımızı hissediyoruz” dedi.
Firar sayısında artış
İddialara göre Çanakkale Açık Cezaevi’nden çok sayıda firar yaşanıyor. Yasal hakkını kullanarak izne çıkan bazı mahkumların geri dönmedikleri iddia edilirken Kapalı Cezaevi’nden firar yaşanmadığının altı çiziliyor.
GÖKSEM’de hak ihlalleri
Çanakkale’de gökmen kaçakçılarının araçlarında yakalanan düzensiz göçmenlerin, Geri Gönderme Merkezi’nin geçici olarak kapalı olması dolayısıyla Ayvacık’ta bulunan GÖKSEM’e gönderildiği ve GÖKSEM’de fiziki koşulların sorunlu olduğu iddia ediliyor. Personelin zorlu koşullarda görev yaptığı, yeterli tuvalet ve su bulunmadığı, konteynerlerda yeterli hijyen koşullarının sağlanamamasının yanı sıra burada bulunan düzensiz göçmenlerin istediği zaman avukatlarıyla görüşemediği de belirtiliyor. Bu konunun çözümüne yönelik girişimlerin başlatıldığı ve Geri Gönderme Merkezi’nin yeniden açılması ile bu sorunların çözüleceği ifade ediliyor.
Siyasi mahkumlarda Denetimli Serbestlik hakkı ihlali iddiası
Koşullu salıverilmesine bir yıl kala tüm suçlarda denetimli serbestlik hakkı bulunuyor. Çanakkale Cezaevi’nde adi suçlarda mahkumların denetimli serbestlik hakkından faydalanabildiği ancak bazı siyasi suçluların faydalanamadığı örnekler olduğu iddia ediliyor. Bunun resmiyette değil, fiiliyatta geçerli olduğuna dikkat çekiliyor.