Özten’e göre, kiralık konut fiyatlarının hızla yükselmesiyle birlikte ev sahipleri risk almak istemiyor ve güvence talebi arttıkça kiracı profili gelir düzeyi yüksek kesime kayıyor. Özellikle ilk yılın taraflar arasında güven oluşturmak açısından kritik olduğunu belirten Özten, bazı ev sahiplerinin sabıka kaydı ve Findex raporu gibi kişisel veriler bile istediğini aktardı.
“Ev sahipleri kendilerini güvence altına almak istiyor”
“Depozito seneti dışında ben senet alanı duymadım fakat kiralar yükseldiği için bu durum olası ve çok normal ev sahipleri yüksek meblalardaki evlerini kiralarken kendilerini güvence altına almak istiyorlar. Bu durum bence etik değil ama yasa dışı bir durum yok.”
“3 kira bedeline kadar senet almak yasal”
Özten, ev sahiplerinin talep edebileceği teminat miktarının yasal sınırlarını hatırlatarak, bazı uygulamaların hukuken sorun teşkil etmese de etik açıdan tartışmalı olduğuna dikkat çekti.
“Ev sahiplerinin 3 kira bedeli kadar teminat senedi alma hakkı var. Ama sene içerisindeki bütün kira bedelleri için senet almak çok doğru bir hareket değil. Ancak ev sahiplerinin de gerekçeleri var. Ev fiyatları çok yükseldi, emanet edilen evler 5-6 milyon bandına geldiği için kira bedelini düzenli almak zorlaşıyor. Ev sahipleri de bu durumu bir kurtuluş olarak görüyor.”
“Ev sahipleri artık para odaklı düşünüyor”
Yüksek kira beklentileri ile birlikte Çanakkale’de kiracı profilinin değiştiğini dile getiren Özten, ev sahiplerinin maddi güvenceyi öncelediğini ifade etti.
“Kiralarda yaşanan artış kiralanma oranını da etkiliyor. Senet güvencesini vermek istemeyen kiracılar başka çözümler arıyor. Artık kimse dar gelirliyi veya öğrenciyi düşünmüyor. Evin satın alınma amacı ticari olduğu için ev sahipleri de para kazanma odaklı bakıyor. Kiracı da bu noktada kendine güvenmiyor ki senet imzalamıyor.”
“Findex raporu isteyeni bile gördüm”
Bazı ev sahiplerinin, kiracının ödeme gücünü değerlendirmek için yalnızca senetle yetinmediğini vurgulayan Özten, talep edilen kişisel belgelerin giderek çeşitlendiğini söyledi.
“Senet uygulaması dışında sabıka kaydı, banka hesap dökümü gibi kişisel dokümanlar da ev sahipleri tarafından görülmek isteniyor. Findex raporu isteyeni bile gördüm. Çanakkale’de çok lüks bir sitede 125 bin TL kira bedeliyle ilana koyulan bir konut vardı. Bu tarz ilanlar çok fazla yayında durmuyor, genelde alıcıları hazır oluyor. Bu evde ise evi kiralamak isteyen bir kiracıdan Findex raporu istendi. 125 bin TL herkesin aylık ödeyebileceği bir bütçe değil. Burada ev sahibinin de güvenini kazanmak önemli. Bu durumda kiracı herhangi bir gelir kanıtlayıcı belge sunmazsa ilk ay kirasını birikimiyle ödeyip sonraki aylarda geciktirme ihtimali oluyor; bu da ev sahibi açısından ciddi maddi kayıp yaratıyor. Bu durumlarda ev sahibinin kendini güvenceye alması normal geliyor.”
“İlk bir yıl güven açısından çok önemli”
Özten’e göre, ev sahibi–kiracı ilişkisinde en kritik dönem sözleşmenin ilk yılı. Özellikle yüksek kiralı konutlarda tarafların birbirine duyduğu güvenin bu süreçte şekillendiğini belirtiyor.
“Bu uygulamalar genellikle ilk sene için geçerli oluyor. Kiracı bir yıl boyunca ödemelerini zamanında ve eksiksiz gerçekleştirirse zaten ev sahibi ve kiracı arasında bir güven oluşuyor. Bu sebeple ilk bir yıl büyük önem taşıyor.”
Tuğde Yıldırım