Smintheion yani Apollon Smintheus Kutsal Alanı’na ilişkin ilk yazılı belge İlyada’dır. Homeros tarafından kaleme alınarak Antik dünya’dan bilgileri günümüze taşıyan İlyada destanında Apollon Smintheus Kutsal Alanı’na dair izler bulmaktayız. Destanın ilk dizelerinde Khryse isimli bir kentte, rahibinin Khryses olduğu Apollon Smintheus Tapınağı’nın varlığından söz edilir. Troas’ın önemli kült merkezlerinden biri olan Kutsal alanı biraz daha yakından inceyelim;
Çanakkale İli, Ayvacık İlçesi, Gülpınar kasabasında yer alan Apollon Smintheus Kutsal Alanı (Smintheion), Antik Dönemde Troas’ın önemli kült merkezlerinden birisidir. Kalkolitik dönem yerleşimine ait izler taşımakla birlikte Hellenistik ve Roma dönemi yapı kalıntılarını bünyesinde barındıran kutsal alan, Batı Anadolu kültür tarihi için de yeni arkeolojik veriler sunmaktadır.
Apollon Smintheion Kutsal Alanı, Troya şehrindeki Athena tapınağından sonra Troas'ın en önemli ikinci kutsal alanıdır. Kutsal alanın önemi Anadolu'da bilinen Apollon kültleri içerisinde ‘fare’ simgesiyle karşımıza çıkan tek örnek olmasından kaynaklanmaktadır. Fare kültünün kökeninin Girit'e kadar gittiği ve söz konusu kültü M.Ö. 2000'de Girit'ten Anadolu'ya göç edenlerin getirdiğini antik kaynaklardan öğrenmekteyiz.
“FARELERİN EFENDİSİ”
Etimolojik olarak Apollon Smintheus: “Farelerin Efendisi” anlamına gelmekte olup, Apollon Smintheus çiftçileri farelerden koruyan bir tanrı olarak Troas bölgesinde karşımıza çıkmaktadır.
Söz konusu kutsal alanın en önemli yapısı olan tapınak, Ion düzeninde inşa edilmiş olup M.Ö.150 yıllarına tarihlenmektedir. Tapınağın en dikkat çekici yanı ise konusunu Homeros'un ünlü İlyada destanında anlatılan Troya Savaşı’ndan alan kabartmalarıdır. İlyada konulu kabartma frizleri ile bezenmiş tapınak bu özelliği ile tekil bir örnektir. İlyada anlatımını bölümler halinde tapınağın kabartmalarında izleyebilmekteyiz. 120 m. uzunluğundaki kabartmaların şimdilik sadece 24 m.’lik kısmı ortaya çıkarılmıştır. Tapınak, Hellenistik Çağ Batı Anadolu mimarlık sanatında kendine özgü mimari üslubu ve ona bağlı özgün plastik yapıtları ile arkeoloji dünyasında bugün de önemini korumaktadır.
Prof. Dr. Coşkun Özgünel başkanlığında 1980 yılından beri sürdürülmekte olan kazılar sırasında tapınağın yanı sıra kutsal alan ile ilintili hamam, konutlar ve kutsal cadde gibi birçok yapı da gün ışığına çıkarılmıştır. Smintheion kazıları, 2004 yılından itibaren burada varlığı daha önce bilinen Kalkolitik dönem yerleşimi üzerine de yoğunlaşmıştır. Arkeometrik tarihlemelere göre yaklaşık olarak M.Ö. 5200 ve 4800 arası bir dönemde iskan edildiği anlaşılan Kalkolitik Smintheion yerleşimi, Troya öncesi Troas bölgesini karakterize eden bir dönemi temsil etmektedir.
Günümüzde tarihe ışık tutan ve kazı çalışmaları devam eden alanda, tapınak frizlerinin de görülebileceği müze ise ziyaretçilerini beklemektedir.
Haber MERKEZİ