Organ naklinde insanların nasıl bir ikinci şansa sahip olduğunu en iyi bilenlerden biriyim. Kalp nakli gerçekleşen bir annenin oğluyum. Yıllar önce annemin kalbi iflas ettiğinde, evimizin içi sessiz bir bekleyişe gömülmüştü. Doktorların “tek çare nakil” dediği o dönemde, biz de ailesi olarak onun gözlerindeki umudu kaybetmemek için çabalıyorduk. Ve bir gün, beklediğimiz o telefon geldi… Bir kazada vefat eden donörün ailesinin verdiği karar sayesinde anneme yeni bir kalp, bize de ikinci bir şans armağan edildi. Annem nakil sonrası gözlerini ilk kez açtığında, sanki hepimizin içinde yeniden bir ışık yanmıştı. Uzun yıllar daha yanımızda olmasının tek nedeni; başka bir yerde bir kazada ölen ve doku uygunluğu bulunan donörün ailesinin onayı oldu.
Bu nedenle hayata umutla bakan hasta ve hasta yakınları için organ bağışı demek; ikinci bir hayat şansı demek. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Hastanesi (ÇOMÜ) Organ Nakil Merkezi Müdürü Cabir Alan’da organ nakli sırası bekleyen hastalar ve yakınları için bu ikinci şansın kahramanı. Alan, Kaleninsesi Gazetesi okuyucularına organ bağışlamanın önemini ve ÇOMÜ’deki Organ Nakli Merkezi’nin faaliyetlerini anlattı.
Bir organ bağışı, bir aile için yeniden umut, bir insan için yeniden yaşam demek. Organ nakliyle “Bir hayat daha mümkün” sözünün gerçekte nasıl karşılık bulduğunu gösteren binlerce hikâye mevcut. Bu hikayeleri ayrıca gerçeğe dönüştüren kahramanları vardır ki; Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Hastanesi (ÇOMÜ) Organ Nakil Merkezi Müdürü Cabir Alan’da onlardan biri.
2015 yılında faaliyete başlayan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Organ Nakil Merkezi kısa bir süre sonra ekip değişikliği nedeni ile kapatıldı. 2017 yılından itibaren Prof. Dr. Cabir Alan yürütücülüğünde yeniden organ nakil merkezini faaliyete geçirildi. 2017 yılından beri toplamda 378 böbrek nakli işlemi gerçekleşti. Nakil sonrası ise fonksiyonel olan yani çalışan böbrek oranı %98’e yakın. Bu şekilde Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Organ Nakil Merkezi, Marjinal donör denilen ileri yaştaki kadaverik böbrek nakillerinde Türkiye’de en üst sıralarda yerini aldı.
Son günlerde başarılı operasyonlarıyla adından sıkça söz ettiren Çanakkale’nin başarılı cerrahlarından Cabir Alan; en son olarak emekli emniyet müdürü 60 yaşındaki İlhan Bayrak içinde böbrek nakli gerçekleştirerek ona ikinci bir şans vermiş oldu.
Organ nakli gerçekleşen Emekli Emniyet Müdürü İlhan Bayrak, 10 yıldan bu yana makinaya bağlı yaşadığını ve haftada iki gün diyaliz makinasına bağlanmak zorunda kaldığını belirtti.
Cabir Alan Kaleninsesi Gazetesi okuyucuları için yaptığı açıklamada; organ bağışı sırası bekleyen her yıl 25 bin hasta olduğunu aktardı. Alan kendisine yönelttiğimiz soruları içtenlikle yanıtladı.
ÇOMÜ’de organ bağışı konusunda yürüttüğünüz çalışmalar kapsamında Çanakkale’de büyük farkındalık kazanıldığını düşünüyor musunuz?
İlimiz genelinde bağış konusunda toplumsal bilinçte yüksek bir seviye var: Örneğin bir araştırmada il merkezinde yaşayan okuryazar bireylerin %62,6’sının ulusal bir organ bağışçısı kayıt sistemi olduğunu bildiği tespit edilmiş. Ancak organ bağışında bulunmak isteyen kişi sayısı sadece %7.1’de sınırlı kalmış. Çanakkalede organ bağışı konusunda diğer illere göre daha iyi olmasına rağmen tam potansiyele ulaşılmamış durumda. Uzun yıllardır böbrek nakli ile uğraşan bir cerrah olarak yıllarca organ bağışının arttırılması konusunda çok çaba sarfetmemize rağmen hala beklenen seviyenin çok altındayız. Her beş beyin ölümünden sadece 1’inin organları bağışlanmaktadır. ÇOMÜ’de yürüttüğümüz çalışmalar neticesinde bu oranların daha da yükseleceğini düşünüyoruz
“Organ naklinde; bilgi eksikliği, önyargılar, dini ve kültürel çekinceler büyük engel”
Ulusal çapta ses getiren böbrek nakli başarılarınızla tanınıyorsunuz. Organ naklinin hayati önemini toplumda artırmak için hangi farkındalık çalışmalarına ihtiyaç var?
Organ naklinin hayati önemine dair farkındalık oluşturmak, hem bireylerin yaşam kurtaran bağış kararları vermelerini sağlamak hem de toplumun bu konuda bilinç düzeyini yükseltmek açısından kritik öneme sahiptir. Türkiye’de organ bağışı oranlarının düşük olmasının temel sebepleri arasında bilgi eksikliği, önyargılar, dini ve kültürel çekinceler, güven sorunları ve iletişim eksiklikleri yer alıyor. Bu nedenle farkındalık çalışmalarının çok boyutlu ve hedefe yönelik olması gerekir. Okullarda ve üniversitelerde eğitim programları, Sağlık personeline özel eğitimler, toplum merkezlerinde ve belediyelerde halka yönelik seminerler verilmelidir. Ülkemizde her yıl kutlanan 3-9 Kasım organ bağış haftası etkinliklerinde İl Sağlık Müdürlükleri, belediyeler, hastaneler ve sivil toplum kuruluşları tarafından sokak etkinlikleri, sergiler, koşular, konserler ve sempozyumlar düzenlenmesi toplumda farkındalık oluşturması açısından önemli bir yere sahiptir
“Organ Bağış kartını taşımak gerekir”
Hasta ve donör güvenliği açısından nasıl bir süreç işliyorsunuz?
Organ bağışı, kişinin hayatta iken kendi iradesiyle, organlarının bir kısmını veya tamamını ölümünden sonra başkalarının tedavisi için kullanılmak üzere izin vermesidir. 2238 Sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanuna göre ‘18 yaşını aşmış, akıl ruh sağlığı yerinde, mümeyyiz olan herkes organ bağışında bulunabilir’. Bağış yapılabilecek yerler; tüm devlet hastaneleri, özel hastaneler, sağlık ocakları, sağlık müdürlükleridir. Prosedür olarak bir form doldurulup organ bağış kartınız veriliyor. Yapılan organ bağışları o hastanenin organ nakli koordinatörü veya hastanece görevlendirilmiş yetkili kişisi tarafından internet üzerinden Sağlık Bakanlığının Organ ve Doku Bağışı Bilgi Sistemine girilir. Bakanlık yetkilileri dışında kimsenin bu bilgileri görmeye yetkisi yoktur. Kartınızın üzerinde bulunan bilgiler de organ alımı için hiçbir zaman yeterli değildir. Kişinin vefatı durumunda üzerine kart bulunsa bile yakınlarının onayı gereklidir. Bu nedenle organ bağışında bulunan kişiler yakınlarına bağışta bulunduğunu bildirmeleri önemli bir husustur.
“Çanakkale’de 450 hastanın böbrek nakil kaydı var”
ÇOMÜ Organ Nakil Merkezi’nin önümüzdeki dönem hedefleri nelerdir?
En önemli hedefimiz nakil için bekleyen hastalarımız için, bekleme süresinin kısalmasıdır. Merkezimizde toplamda 450 hasta böbrek nakli için kayıtlıdır. Diğer merkezlerde bu sayı 1500-2000 civarındadır. Bu şu anlama geliyor merkeze kayıtlı ne kadar az hasta varsa, bağış olduğunda uygun donör bulma şansı bir o kadar yüksek ve bekleme süresi o kadar kısadır. Bunun sağlanması içinde hem hastanemiz bünyesinde altyapı ve donanımı geliştirmek, hem de toplum bünyesinde tüm yıl boyunca organ bağışı farkındalık çalışmalarını sürdürmeyi hedefliyoruz
Cabir Alan kimdir?
Prof. Dr. Cabir Alan, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı’nda görev yapan deneyimli bir üroloji uzmanıdır. 2008 yılında ÇOMÜ’de akademik hayata başlayan Alan, 2009’da aldığı Organ Nakli sertifikasyonunun ardından Çanakkale İl Organ Nakil Koordinatörü olarak önemli çalışmalara imza attı.
Almanya Heidelberg Üniversitesi’nde ileri laparoskopik ve robotik cerrahi eğitimi alan Alan, 2016 yılında ÇOMÜ Organ ve Doku Nakli Merkezi Müdürü ve Sorumlu Hekimi oldu. Bölgede organ nakli farkındalığının artırılması, böbrek nakli çalışmalarının gelişmesi ve modern ürolojik cerrahilerin yaygınlaşması alanında Çanakkale’ye önemli katkılar sundu.
2019’da profesörlük unvanı alan Prof. Dr. Cabir Alan, çalışmalarına Çanakkale’de devam etmektedir.