Son yıllarda oturduğumuz kafelerde daha farklı kahve türleri karşımıza çıkmaya başladı. Yeni nesil kahvelerin de eklenmesiyle içecek menüleri oldukça hareketlendi. Geleneksel lezzetler ise bu hareketlilik içerisinde yöresel tatlarıyla yerini buldu. Yazımızda bu hareketliliklerden biraz daha üzerine düşeceğimiz kahve türü ise menengiç kahvesi.
Her geçen yıl farklı kahvelerin isimlerini daha çok duymaya başladık. Kahve kültürü de popülerliğini farklı aroma ve seçeneklerle bu yüzyılda koruyacak gibi gözüküyor. Kahve kültürü yeni nesil kahveler, farklı aroma lezzetler ve onları süsleyen kremalarla genişliyor ve kendisini geliştiriyor. Bu yeni nesil kahvelerin yanı sıra Anadolu topraklarındaki kadim yerini korumaya devam eden kahvelerden biri olan menengiç kahvesi, kahve çekirdeklerinden değil, menengiç ağacı olarak bilinen ağacın meyvelerinden elde ediliyor. Yani aslında kahve değil.
KARAR SİZİN, SUYLA YA DA SÜTLE
Genel olarak kökboyasıgiller (Rubiaceae) familyasının Coffea cinsinde yer alan ağaçların meyve çekirdeklerinin kavrulup öğütülmesiyle kahve elde edilir. Öğütülen çekirdekler su ya da sütle karıştırılarak pişirme, demleme gibi birçok farklı şekilde üretiliyor. Ama bizim konumuz olan menengiç kahvesinin yapında kullanılan ağaç farklı bir ağaç grubuna aittir.
YABANİ FISTIK
Türkiye’de en çok tüketilen bitkisel kahvelerden biri olan menengiç kahvesi Anacardiaceae familyasından Pistacia ağaçlarına aittir. Daha çok dağlık arazilerde kendiliğinden yetişen bir ağaç. Halk arasında yabani fıstık olarak bilinen Pistacia cinsi ağaç ve çalı formunda olan, kışın yapraklarını döken ağacın reçine kokusu ise oldukça yoğundur. Akdeniz bölgesi bitki türleri arasında yer alan bu ağaç tipi Türkiye’de Akdeniz, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yetişen ağacın meyvelerine halk arasında çedene, çitlembik denir. Gazi Antep ve Şanlı Urfa’nın kendine özgü bir kahvesi olarak bilinir. Küçük yuvarlak şeklinde olan 4 ile 6 mm boyutlarında ve olgunlaştığında mavimsi yeşil renkte tohumlardan elde edilen kahve çekirdekleri kavrulduktan sonra ezilme işleminden geçer. Havanda dövüldükten sonra sıvı macunumsu bir kıvama gelen kahve çekirdeklerinden yapılan kahve yapımına hazır hale getirilir.
‘YOĞUN BAHARATLI AROMA’
İçimi diğer kahvelere oranla çok daha yumuşak olan menengiç kahvesinin aroması ise biraz daha yoğundur. İlk defa tadanlar Türk kahvesine nazaran daha odunsu ve baharatlı bir aroması olduğunu ilk yudumda anlayacaklar. Suyun içine atılan leblebi ya da leblebileri bol kuruyemiş kâsesiyle servis edilir.
BESİN DEPOSU
Günde bir fincan menengiç kahvesi içilmesi sağlık açısından oldukça faydalıdır. İçinde, E ve B grubu vitaminlerin yanında sodyum, potasyum, fosfor, kalsiyum, demir, magnezyum, çinko, bakır, mangan, selenyum, kadminyum gibi önemli mineraller barındırır. Ayrıca bu kahve türü protein, yağ, besinsel lif, doymamış yağ asitleri konusunda da zengindir.
BİR FİNCAN FAYDA
Baharatlı ve farklı aroması ve yumuşak içimiyle damakta tat bırakan menengiç kahvesini birçok insan faydaları sayesinde tanıyor ve tüketmeye başlıyor. Menengiç kahvesinin besin değerleri birçok hastalığa ve rahatsızlığa iyi gelmektedir. Menengiç kahvesinin faydalarından bazıları,
Nefes darlığına iyi gelir. İyi bir nefes açıcıdır.
Solunum yolu hastalıkları ve boğaz iltihaplanmaları iyi gelir. Bronşları açar.
Balgam ve boğazda oluşan kaşıntı problemlerini giderir. Boğazları yumuşatır.
Özellikle ayaklarda oluşan terleme problemini kaldırır.
Antiseptik özelliği sayesinde cilt yaralarını onarır.
Böbreklerde kum ve taş oluşumunu önler.
Mide yangınları ve hazımsızlığa iyi geldiği gibi lifli yapısı sayesinde bağırsak sağlığını da olumlu etkiler.
Kalbin işleyişine destek olur.
Yağlı bir içecektir, yüksek E vitamini ve doymamış yağ asidi düzeyi ile kandaki kolesterolü düşürmeye, kalp ve damar sertliğini önlemeye yardımcı olur.
Çabuk doymayı sağlar.
Kişiyi tok tutar.
İştah kesici özelliğe sahiptir.
Yap yakmayı kolaylaştırır.
Sindirim sisteminin sağlıklı çalışmasını sağlar.
Metabolizmayı hızlandırır.
Kasları besler.
Menengiç Faydaları
LEBLEBİYLE SERVİS
Faydaları saymakla bitmeyen menengiç kahvesini, aktarlarda ya da marketlerde iki şekilde bulabilirsiniz.
Çitlenbik çekirdeklerinin toz haline getirilmesiyle elde edilen öğütülmüş kahvede bakır cezveye eklenir. Üzerine bir fincan su ya da süt eklenerek kısık ateşte pişirilmesiyle menengiç kahvesi hazırlanır. İkinci olarak macun kıvamında olan sıvı kahvenin üzerine bir tatlı kaşığı su ya da süt eklenerek pişirilir. Makbul pişirme yöntemiyse sütle hazırlanması. Yapılan menengiç kahveleri beyaz leblebi, kırık sarı leblebi ya da ham menengiç tohumlarının bulunduğu çerez tabağıyla servis edilir.
(Damla YELTEKİN)