Çanakkale Savaşları Araştırma Merkezi ve Müzesi, restorasyon çalışmaları ve düzenlenmesinin ardından Ağustos ayında açılması bekleniyor. Araştırma Merkezi ve Müze’de yer alacak kitaplar arasında Uğural Vanthoft’un koleksiyonu da yer alacak.
1949 yılında İstanbul’da doğan Uğural Vanthoft, Saint Benoit Fransız Lisesi’ni bitirdikten sonra İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’nden mezun oldu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi bünyesindeki Bankacılık Enstitüsü’nü de bitirip çalışma hayatına başlayan Vanthoft, 11 yıl banka müfettişliği, 16 yıl Hollanda ve İngiltere’de yöneticilik yaptıktan sonra emekli olduktan sonra ve Türkiye’ye döndü.
Vanthoft çok sayıda kütüphane, müze ve arşiv görmeye gayret etmesi tarih bilincini arttırdığı gibi merakını da geliştirdi. Emekli olduktan sonra Çanakkale Savaşlarını araştırmaya yönelen Vanthoft, çok fazla bilinmeyen konuları da irdeleyerek makaleler de yayınladı.
BULUNAMAYAN KİTAPLARLA MERAK BAŞLADI
Ailesinde askerlik mesleğini seçmiş ya da Çanakkale Çanakkale Savaş’ına katılmış bir yakını olmayan Vanthoft’un bu merakı tesadüf eseri gelişti. Meslek hayatını yurt dışında geçiren Vanthoft 1989 yıl sonu tatilini İstanbul’da geçirmek için geldiğinde bu merakı başladı. Tesadüf eseri Beyoğlu Caddesi’nde gezinirken bir sahafın vitrinindeki kitapları baktığı sıra da ‘Burada da bulamadık’ diyerek iki kişi biraz sinirli bir şekilde sahaftan çıktığını fark etti. Sahafa ne aradıklarını sorduğunda Çanakkale Savaşı’nın 75. yıldönümü nedeniyle TRT Kurumu için bir televizyon programı hazırlamakla görevlendirildiklerini ve Çanakkale Savaşı’nı anlatan kitaplar okuyarak bilgi edinmek istediklerini ancak hiçbir kitapçıda kitap bulamadıklarını öğrendi.
İSTANBULDAN ŞAŞKIN AYRILDI
Vanthoft, sonraki günlerde bütün sahafları gezerek Çanakkale Savaşları ile ilgili ne tür kitaplar olduğuna araştırmaya koyuldu. Hiç kitap bulamayan Vanthoft, her yıl 18 Mart’ta büyük törenlerle kutlanan Çanakkale Zaferi hakkında kitap bulamamış olmasına oldukça şaşırdı. Tatilin ardından Londra’ya döndü.
İLK KİTAP LONDRA’DAN
Vanthoft, Londra’da büyükçe bir kitapçı olan Foyles kitapevinde askeri tarih bölümünde 9 farklı araştırmacıya ait yayın buldu. Rasgele seçtiği John LAFFIN’in Damn The Dardanelles (Kahrolsun Çanakkale) kitabının içinde Walkers Ridge’te gözleri bağlanmış Türk esirler ile üzeri kapatılan Shrapnell Gully ve Türk siperlerine dair oldukça nadir fotoğraflar bulunuyordu. Dünyadaki en büyük Çanakkale Kitaplığının ilk adımları böylece atıldı.
HARİTALARDAN, BELGELERE NADİR ESERLER
Vanthoft, 6 Ocak 1990’a kadar Savaşın tarafı olmuş Newfoundland (Kanada), Malta, Hindistan, Cezayir gibi 16 ülkede yayınlanmış tarihi, edebi, ciddi akademik araştırmalardan popüler kitapları topladı. Öte yandan ABD, Danimarka, İsveç, Belçika, İsviçre, Hollanda gibi Çanakkale Savaşı’na katılmamış ülkelerde yayınlanan kitapları da koleksiyonuna ekledi. Bini aşkın kitap ve sürekli yayının yer aldığı koleksiyonda ayrıca Osmanlıca eser, belge, harita, fotoğraf, fotoğraf albümü, kartpostal, foto-kartpostal, kartvizit ve pul gibi yazılı/basılı kaynağı bulunuyor. Fransızların ‘extremely scarce’ ismini verdikleri son derece nadir çok sayıda eser dikkat çekiyor. Bunların yanı sıra Çanakkale Savaşı’na katılan askerlerin hayatta iken yayınladıkları hatırat kitaplar veya üzerlerinde ithaflı, orijinal yazılı ve imzalı fotoğraflar, koleksiyonun en nadide parçalarını arasında.
EL İLANLARINDAN HARİTALARA…
Harbiye Mektebi’nin, 1920 tarihli konferanslar dizisinden Arıburnu, Seddülbahir, Kumkale, Anafartalar Cephesi başlıklı kitapları ve kapaklarının özenli illüstrasyon çizimleri dikkat çekiyor. Pek fazla bilinmeyen kitaplardan Nedim Servet Tör’ün 1915 yılında basılan Cenk Destanı, Mehmet Emin Yurdakul’un Ordu Destanı da nadir eserler arasında yer alıyor. Ancak meraklı araştırmacıların koleksiyonda bulabilecekleri yine ilginç bir belge ise Osmanlı Donanma Cemiyeti antetli kağıda basılmış olan ve Çanakkale’deki torpillerin yapımında kullanmak üzere halktan eski bakırları vermelerini talep eden el ilanları.
'NADİR KİTAP SINIFI’
Ağırlıklı olarak yabancı dillerde basılmış eserlerden oluşan koleksiyonun büyük çoğunluğu ‘nadir kitap sınıfına’ giriyor.
Cezayirli Fransız asıllı askerin Afrika Sömürge Alayı ile birlikte Seddülbahir’e gelerek yaşadığı 5 aylık sürenin güncesi yer alıyor. Fransızlara esir düşen İzmirli bir Türk subayının sorgulanmasını izleyen yazar, güncesinde kolejin mezuniyet albümü niteliğindeki kitap, oldukça nadir ve ilginç yapıtlardan bir tanesidir.
KİTAPLARI BÜYÜK İNCELİKLE TOPLADI
Vanthoft’un koleksiyonunda özellikle bazı kitapların kendisine has mühürler ve imzalar içermesinin yanı sıra kitabın elde ediliş hikâyeleri de oldukça değerli. Koleksiyonun oluşturma sürecinde komutanların yakınları ile kurduğu temasları da çok kıymetli bulduğunu anlatan Vanthoft, Miralay Selahaddin Adil Bey tarafından hazırlanarak, yayınlanmış bir kitabın mevcudiyetini, konu hakkında bilgisi olmayan oğlu Semuh Adil Bey’e anlattığı ve dostluklarının başladığı da bilinir.
MERCEDES KOLTUK KILIFLARI KİTAP KILIFLARINA DÖNÜŞTÜ
Kitapların geleceğe en sağlıklı biçimde ulaşması içinde ayrıca özen gösteren Vanthoft’un yeri geldiğinde Mercedes marka bir arabanın kırmızı deri koltuk kılıfları ile 16 ciltlik The Gallipolian dergi serisini ciltlettirdiği biliniyor.
BİR ÖĞRENCİNİN İLK KİTABI
Yüzyıllardır süregelen ‘ekslibris’ geleneği resimli ve yazılı olan küçük boyutlu kitabın sahibini tanıtan ve yücelten mühürlere verilen isimdir. Aynı zamanda ünik birer sanat yapıtı olan Ekslibris mührü, Uğural Koleksiyonunda yer alan bir çok kitapta bulunmakta. Okullarda başarı sağlayan öğrencilere verilen Ekslibris mühürlü kitaplar arasında 1929 baskılı Lieut.-Commander John IRVING tarafından yazılmış olan Dick Valliant In The Dardanelles adlı eser yer almakta. Eşsiz bir exlibris mührüne sahip eser Gordonbrock Rd. School’da okuyan Cyril Jasper’e çalışmalarındaki başarılarından 23 Mart 1934 tarihinde hediye edildiği belirtilmiştir. Öğrenci kitabı hediye aldıktan sonra ilk sayfaya el yazısı ile C. JASPER Library No.1 notunu düşmüştür.
Damla YELTEKİN